Non reducir a cultura as súas manifestacións artísticas

De tanto sobar argumentos ao redor da IA, van aparecendo algunhas cuestións que non estaban entre as brechas inicialmente contempladas. E, cando aparecen, chegan acompañadas de novas preguntas.

Porque si, a IA pode multiplicar algunhas capacidades humanas, pero, tamén toca preguntar: todo o mundo dispón desas capacidades? Onde se desenvolven?

Non existe unha única resposta, pero a que nos interesa especialmente desde APM refírese a que podemos achegar desde a cultura. E convén empezar por non reducir a cultura ás súas manifestacións artísticas.

Cultura é aquilo que as persoas e as comunidades construímos: coñecementos, valores, linguaxes, costumes, formas de relacionarnos, interpretar o mundo e transmitilo. Fronte ao dado pola natureza, cultura é o aprendido, pensado, creado e compartido.

A arte aparece dentro dela cando, ademais, somos capaces de transformar todo iso mediante o talento e a creación. E tampouco é un accesorio.

Ler unha novela esixe interpretar perspectivas que non son as nosas. Unha película pode obrigarnos a distinguir entre o que vemos, o que cremos ver e o que alguén decidiu mostrarnos. Unha obra pode incomodarnos porque non confirma o que pensabamos.

Comparar relatos permite descubrir que os mesmos feitos pódense seleccionar, ordenar e explicar de xeitos diferentes. E crear, engade outras capas.

Quen constrúe un relato ten que seleccionar e decidir que entra e que queda fóra, establecer relacións, elixir un punto de vista e preguntarse que comprenderá outra persoa e que información necesita para facelo.

Pero hai algo máis difícil de medir e quizá por iso demasiado doado de relegar. A experiencia estética tamén nos configura. Permítenos imaxinar, emocionarnos, recoñecer, estrañarnos, xogar, compartir significados e crear outros novos. Non necesita ser solemne para ser profunda.

Nada diso require intelixencia artificial, pero resulta imprescindible considerar a súa importancia nunha sociedade que empeza a utilizala cotidianamente para acceder ao coñecemento, interpretar información e construír respostas. Quizá por iso conveña deixar de defender a cultura unicamente por aquilo que contén.

A cultura tamén constrúe capacidades

E algunhas as necesitamos para non converternos en receptores pasivos das respostas que proporcionen as máquinas. Pero aquí o desenvolvemento de capacidades conecta con algo no que a sociedade parece avanzar bastante menos: o #DerechoAEntender.

A eliminación de barreiras é un dereito, recoñecido ademais en diferentes normas e leis que obrigan, ante todo, a institucións e gobernos en todos os seus niveis.

Facer comprensible a información significa revisar como escriben e comunican as institucións, as organizacións e quen produce coñecemento para eliminar complexidade innecesaria, ordenar, explicar, proporcionar contexto.

Unha sociedade que se autoproclama “garantista” debe traballar simultaneamente nas dúas direccións: eliminar as barreiras cognitivas e ampliar as capacidades coas que podemos comprender, interpretar e preguntar.

Aí a cultura ten bastante que facer.